Zmiana reguł handlu z Wielką Brytanią

Brexit oznacza nowe obowiązki dla polskich przedsiębiorców współpracujących z firmami ze Zjednoczonego Królestwa. Od ogłoszenia wyników referendum dotyczącego członkostwa Wielkiej Brytanii w UE brexit spędza sen z powiek polityków, analityków i menedżerów po obu stronach kanału La Manche.

 Dla brytyjskiej administracji jest to z pewnością największe przedsięwzięcie organizacyjne od kilkudziesięciu lat, porównywalne z odbudową kraju po II wojnie światowej. Również dla Unii jest to nie lada wyzwanie, biorąc pod uwagę duże znaczenie Wielkiej Brytanii w gospodarce (druga gospodarka UE, czwarty co do wielkości importer na świecie), jej potencjał ludnościowy (ponad 65 mln obywateli) oraz szczególną rolę Londynu jako jednego ze światowych centrów usług finansowych.

Trzeba mieć również świadomość, że Wielka Brytania jest członkiem Wspólnoty/Unii od 45 lat, a zatem zarówno jej gospodarka, jak i administracja są w dużym stopniu dostosowane do ram instytucjonalnych oraz działań podejmowanych na poziomie Unii i przygotowane do współpracy z nią.

Artykuł 50

Podstawę prawną wystąpienia państwa członkowskiego z Unii Europejskiej stanowi artykuł 50 traktatu o Unii Europejskiej (TUE).

Artykuł 50 TUE przewiduje, że zawarcie umowy określającej warunki wystąpienia z Unii nastąpi w ciągu dwóch lat od oficjalnego notyfikowania przez państwo członkowskie zamiaru wystąpienia, chyba że Rada Europejska w porozumieniu z danym państwem członkowskim podejmie jednomyślnie decyzję o przedłużeniu tego okresu. To ostatnie rozwiązanie byłoby korzystne dla Wielkiej Brytanii, gdyż w całym procesie wychodzenia z Unii zachowałaby ona wszystkie prawa członka UE. Wygląda jednak na to, że nie było ono akceptowalne ze względów politycznych, stąd decyzja o „okresie przejściowym”.

Procedura wystąpienia z Unii Europejskiej | Artykuł 50 traktatu o Unii Europejskiej

1. Każde państwo członkowskie może, zgodnie ze swoimi wymogami konstytucyjnymi, podjąć decyzję o wystąpieniu z Unii.

2. Państwo członkowskie, które podjęło decyzję o wystąpieniu, notyfikuje swój zamiar Radzie Europejskiej. W świetle wytycznych Rady Europejskiej Unia prowadzi negocjacje i zawiera z tym państwem umowę określającą warunki jego wystąpienia, uwzględniając ramy jego przyszłych stosunków z Unią. Umowę tę negocjuje się zgodnie z artykułem 218 ustęp 3 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Jest ona zawierana w imieniu Unii przez Radę stanowiącą większością kwalifikowaną po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego.

3. Traktaty przestają mieć zastosowanie do tego państwa od dnia wejścia w życie umowy o wystąpieniu lub, w przypadku jej braku, dwa lata po notyfikacji, o której mowa w ustępie 2, chyba że Rada Europejska w porozumieniu z danym państwem członkowskim podejmie jednomyślnie decyzję o przedłużeniu tego okresu.

4. Do celów ustępów 2 i 3 członek Rady Europejskiej i Rady reprezentujący występujące państwo członkowskie nie bierze udziału w obradach ani w podejmowaniu decyzji Rady Europejskiej i Rady dotyczących tego państwa. (…)

Negocjacje

Od początku negocjacji Unia zastrzegła, że chciałaby najpierw ustalić kilka podstawowych dla niej kwestii, dotyczących: zapewnienia praw obywateli UE przebywających na terytorium Wielkiej Brytanii po jej wystąpieniu z Unii, porozumienia finansowego, granicy pomiędzy Irlandią a Irlandią Północną (która stanie się też granicą Unii) oraz niektórych przepisów przejściowych i instytucjonalnych. Ich uzgodnienie było warunkiem rozpoczęcia drugiego etapu negocjacji co do pozostałych postanowień umowy o wystąpieniu oraz ram przyszłych stosunków pomiędzy dwiema stronami.

Z kolei ze względu na krótki czas, przewidziany na negocjacje warunków wystąpienia z Unii, Brytyjczykom bardzo zależało na jak najwcześniejszym rozpoczęciu drugiego etapu rozmów, dotyczących przede wszystkim przepływu towarów, usług i kapitału. Zgoda ze strony Rady Unii Europejskiej zapadła 15 grudnia 2017 r., po potwierdzeniu przez negocjatorów obu stron uzgodnień w ramach pierwszego etapu negocjacji, obejmujących przede wszystkim prawa obywateli. Trzeba jednak pamiętać, iż toczącym się negocjacjom przyświeca zasada, że „nic nie jest uzgodnione, dopóki wszystko nie zostało uzgodnione”, więc możliwe są pewne korekty ustaleń.

Umowa o wystąpieniu

Pod koniec lutego 2018 r. Komisja Europejska opublikowała pierwszy projekt umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (umowa o wystąpieniu).

Obecna struktura umowy o wystąpieniu dzieli ją na sześć części. Dotyczą one: postanowień wstępnych, praw obywateli, kwestii związanych m.in. z towarami wprowadzonymi na rynek przed datą wyjścia Wielkiej Brytanii z UE, rozliczenia finansowego, uregulowań przejściowych oraz postanowień instytucjonalnych. Do projektu dołączono również protokół w sprawie Irlandii i Irlandii Północnej, w którym określono sposoby pozwalające uniknąć wprowadzania „twardej” granicy na wyspie Irlandii.

Okres przejściowy

Aby umożliwić uporządkowane wystąpienie z Unii oraz wynegocjowanie umowy o wolnym handlu, na wniosek Wielkiej Brytanii strony uzgodniły okres przejściowy. Ma on trwać od 30 marca 2019 r. do 31 grudnia 2020 r.

W tym czasie Wielka Brytania będzie miała wszystkie obowiązki państwa członkowskiego (w tym obowiązek uiszczania składki do unijnego budżetu), ale nie będzie już reprezentowana w instytucjach i organach UE przy podejmowaniu decyzji i stanowieniu unijnego prawa. W trakcie okresu przejściowego na terenie Zjednoczonego Królestwa ma obowiązywać na dotychczasowych warunkach prawo unijne, włącznie z nowymi przepisami, przyjętymi po 29 marca 2019 r. oraz ich wykładnią, dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości. Zachowane zostanie też prawo do czterech unijnych swobód: przepływu towaru, usług, kapitału oraz osób. Podczas okresu przejściowego Wielka Brytania będzie miała możliwość negocjacji przyszłych porozumień handlowych z państwami trzecimi. Negocjowana będzie też umowa o przyszłych relacjach z UE.

Umowa o wolnym handlu

Zgodnie z zapowiedziami premier Theresy May brexit ma doprowadzić do opuszczenia przez Wielką Brytanię wspólnego rynku oraz unii celnej i stopniowo wygasić związania brytyjskich sądów i administracji przepisami UE oraz orzecznictwem unijnego Trybunału Sprawiedliwości. Oznacza to w praktyce, że przyszłe stosunki gospodarcze oraz współpraca w wielu dziedzinach regulowane będą na podstawie rozbudowanej (i skomplikowanej) umowy o wolnym handlu. Umowa taka zostałaby sfinalizowana i zawarta dopiero po opuszczeniu Unii przez Zjednoczone Królestwo.

Wytyczne Rady Europejskiej z 23 marca br. w sprawie ram przyszłych stosunków potwierdzają gotowość Unii do zainicjowania prac na rzecz „wyważonej, ambitnej i szeroko zakrojonej umowy o wolnym handlu” (*patrz ramka poniżej) oraz zakładają, że taka umowa będzie musiała się opierać na równowadze praw i obowiązków pomiędzy obiema stronami.

Oprócz współpracy gospodarczej przyszłe partnerstwo będzie obejmować współpracę w wielu obszarach, m.in.: polityki zagranicznej, polityki bezpieczeństwa i polityki obronnej; w zakresie egzekwowania prawa i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych; w zakresie przepływu danych, ochrony danych osobowych, zmian klimatu i zrównoważonego rozwoju.

Co ma zawierać umowa o wolnym handlu

Zgodnie z wytycznymi Rady Europejskiej umowa o wolnym handlu ma regulować:

  • handel towarami, z myślą o objęciu wszystkich sektorów i dążeniu do utrzymania zerowych taryf celnych bez restrykcji ilościowych;
  • stosowną współpracę celną, z zachowaniem integralności unii celnej UE;
  • zasady dotyczące barier technicznych w handlu oraz środki sanitarne i fitosanitarne;
  • ramy dobrowolnej współpracy w dziedzinie regulacji;
  • handel usługami, z myślą o umożliwieniu dostępu do rynku drugiej strony w celu świadczenia usług na zasadach państwa przyjmującego, w tym w odniesieniu do swobody przedsiębiorczości dla usługodawców, w takim stopniu, w jakim będzie to możliwe w sytuacji, gdy Zjednoczone Królestwo stanie się państwem trzecim, a Unia i Zjednoczone Królestwo nie będą już miały wspólnych ram regulacyjnych, nadzorczych, dotyczących egzekwowania i sądowych;
  • dostęp do rynku zamówień publicznych, inwestycje oraz ochronę praw własności intelektualnej, w tym oznaczeń geograficznych, a także inne obszary zainteresowania Unii.

Ustawa o wystąpieniu z UE

Wystąpienie z Unii to przede wszystkim ogromne wyzwanie dla brytyjskiego prawodawstwa. Przygotowany przez rząd European Union Withdrawal Bill jest próbą znalezienia rozwiązania dla skomplikowanej sytuacji, w której współistnienie krajowego i unijnego porządku prawnego ma zostać zastąpione w całości prawem stanowionym w Zjednoczonym Królestwie. Podstawowym założeniem projektu jest pozbawienie mocy obowiązującej ustawy z 1972 r. o Wspólnotach Europejskich (European Communities Act), która była podstawą członkostwa Wielkiej Brytanii w UE. Zgodnie z szacunkami dokonanymi przez Brytyjczyków, aktualnie obowiązuje około 12 tysięcy rozporządzeń, z których większość ma pozostać w brytyjskim porządku prawnym właśnie na mocy Withdrawal Bill, ale jako jej prawo wewnętrzne. Wielka Brytania utrzyma także w mocy własne przepisy, które weszły w życie w wykonaniu zobowiązań wynikających z członkostwa w UE (m.in. przepisy implementujące dyrektywy). Ponieważ jednak po wystąpieniu Wielkiej Brytanii wiele przepisów krajowych będzie zawierało luki prawne (związane z m.in. z odwołaniem do kompetencji instytucji unijnych), ministrowie otrzymają uprawnienia do wprowadzania zmian w przepisach, które wcześniej dotyczyły prawa UE. Ponadto zgodnie z projektem wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wydane do dnia wystąpienia Wielkiej Brytanii z UE, będą miały porównywalny status z orzeczeniami Sądu Najwyższego, pełniącymi rolę precedensów.

Wszystko to ma pomóc zachować zbieżność przepisów brytyjskich i unijnych, ale z całą pewnością szybko doprowadzi do rozbieżności w ich wykładni i stosowaniu pomiędzy obiema stronami. Pozostawanie poza unią celną i jednolitym rynkiem w sposób nieuchronny będzie prowadzić też do tarć w handlu. Jak ostrzega Rada Europejska „rozbieżności w taryfach zewnętrznych i przepisach wewnętrznych oraz brak wspólnych instytucji i wspólnego systemu prawnego powodują konieczność sprawdzania i kontroli, tak by zachować integralność jednolitego rynku UE i rynku Zjednoczonego Królestwa. Niestety, przyniesie to negatywne skutki gospodarcze, w szczególności w Zjednoczonym Królestwie”.

Co dalej z brexitem

Choć w Wielkiej Brytanii stopniowo przybywa zwolenników pozostania w Unii Europejskiej, wydaje się, że proces występowania z UE osiągnął już etap, z którego trudno będzie się wycofać. Jest jednak ciągle niewielka szansa na zmianę kierunku, w którym zmierza obecnie Zjednoczone Królestwo, gdyby się okazało, że wyniki negocjacji są na tyle niekorzystne, że brexit zostałby uznany przez przeważającą część społeczeństwa za historyczną pomyłkę i po prostu „zły interes”, zwiększający niepewność w wielu dziedzinach gospodarki oraz pogarszający standard życia obywateli.

Z uwagą będziemy zatem śledzić rozwój sytuacji w najbliższych miesiącach.

Do 29 marca 2019 r. pozostało już nie tak wiele czasu…

Dla polskich przedsiębiorców, którzy utrzymują kontakty handlowe z firmami z Wielkiej Brytanii, brexit przyniesie sporo zmian, w szczególności w zasadach rozliczania VAT i konieczność uiszczania ceł związanych z przywozem towarów .

Do tych obowiązków warto już się zacząć przygotowywać.

Kalendarium najważniejszych wydarzeń

2016

23 czerwca 2016 r. – obywatele Wielkiej Brytanii decydują w referendum o opuszczeniu Unii Europejskiej (51,9 proc. Wyborców [17,4 min] – za opuszczeniem Wspólnoty, 48,1 proc. Wyborców [16,1 min] – przeciw opuszczeniu Wspólnoty)

2017

29 marca 2017 r. – formalne uruchomienie procedury wynikającej z art. 50 – Wielka Brytania przesyła Radzie Europejskiej pismo notyfikacyjne, w którym zawiadamia a rozpoczęciu procesu wyjścia z UE;

5 kwietnia 2017 r. – rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie negocjacji ze Zjednoczonym Królestwem w związku ze złożoną przezeń notyfikacją o zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej;

22 maja 2017 r. – przyjęcie przez Radę UE decyzji zezwalającej na rozpoczęcie negocjacji z Wielką Brytanią

19 czerwca 2017 r. – pierwsza runda negocjacji (kolejne odbywają się w odstępach miesięcznych bądź krótszych)

2018

14 marca 2018 r. – Parlament Europejski przyjmuje Rezolucję w sprawie ram przyszłych stosunków między UE a Zjednoczonym Królestwem proponującą uregulowanie przyszłych relacji, w umowie opierającej się na czterech filarach:

  • stosunki handlowe i gospodarcze
  • bezpieczeństwo wewnętrzne
  • współpraca w polityce zagranicznej i obronności
  • współpraca w wyodrębnionych dziedzinach

23 marca 2018 r. – Rada Europejska przyjmuje wytyczne w sprawie ram przyszłych stosunków pomiędzy UE a Wielką Brytanią

Przyszłe zdarzenia

październik/listopad 2018 r. – orientacyjny termin zakończenia negocjacji Umowy o wystąpieniu; przyjęcie politycznej deklaracji w sprawie przyszłych relacji; w kolejnych miesiącach – procedura zatwierdzenia Umowy o wystąpieniu w Wlk. Brytanii i w UE (po stronie Unii będzie ona zawarta przez Rade:, większością kwalifikowaną po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego).

29 marca 2019 r. – formalne opuszczenie przez Wielką Brytanię Unii Europejskiej

30 marca 2019 r. – początek okresu przejściowego

kwiecień 2019 r. – grudzień 2020 r. – negocjacje i zawarcie umowy (o wolnym handlu) regulującej stosunki Wielka Brytania – UE

31 grudnia2020 r. – zakończenie okresu przejściowego

1 stycznia 2021 r. – tymczasowe wejście w życie umowy (o wolnym handlu) regulującej stosunki Wielką Brytania – UE

współpraca Maria Pazio-Witkowska i Ewa Przybyszewska

Źródło: Rzeczpospolita – dodatek „Jak przygotować się do Brexitu?” (24.05.2018)