Legal Alert: Ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych

Aktualnie w Sejmie trwają prace legislacyjne nad projektem nowej ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (dalej „Projekt”, „Ustawa”).

Projekt przewiduje zasadniczą zmianę zasad odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, w tym m.in. spółek z o.o. i spółek akcyjnych oraz innych osób prawnych, za przestępstwa oraz przestępstwa skarbowe.

W odróżnieniu od dotychczasowych przepisów, warunkiem pociągnięcia podmiotu zbiorowego do odpowiedzialności karnej nie będzie już uprzednie skazanie za przestępstwo osoby fizycznej
(np. pracownika działającego w imieniu spółki). Po drugie, ustawodawca rezygnuje z zamkniętego katalogu przestępstw, za które może zostać pociągnięty do odpowiedzialności podmiot zbiorowy.

W projektowanym stanie prawnym wystarczającym do poniesienia odpowiedzialności karnej przez podmiot zbiorowy będzie fakt popełnienia przestępstwa (ściganego z oskarżenia publicznego) lub przestępstwa skarbowego oraz jego bezpośredni związek z działalnością danego podmiotu zbiorowego np. wręczenie w imieniu osoby prawnej korzyści majątkowej urzędnikowi decydującemu o wyniku przetargu publicznego, w którym podmiot zbiorowy bierze udział.

Co więcej, podmiot zbiorowy będzie mógł ponieść odpowiedzialność za czyny zabronione popełnione nie tylko przez członka jego organu (np. członka zarządu spółki) czy pracownika, lecz w skrajnym przypadku nawet przez pracownika jego podwykonawcy lub dostawcy (gdy czyn popełniony przez taką osobę pozostaje w związku z wykonywaniem umowy zawartej z podmiotem zbiorowym oraz gdy podmiot zbiorowy osiągnął korzyść w wyniku przestępstwa).

Dodatkowo, warunkiem odpowiedzialności karnej podmiotu zbiorowego ma być wina, rozumiana jako:

  • brak należytej staranności w wyborze osoby będącej sprawcą przestępstwa lub nadzorze nad taką osobą lub
  • istnienie nieprawidłowości w organizacji, która umożliwiła lub ułatwiła popełnienie przestępstwa.

Stwierdzenie ewentualnej odpowiedzialności podmiotu zbiorowego za popełnienie konkretnego czynu zabronionego będzie wiązało się z ryzykiem nałożenia dotkliwych kar, w szczególności kary pieniężnej sięgającej w niektórych przypadkach nawet 60 mln złotych lub w skrajnym przypadku rozwiązania podmiotu zbiorowego.

Zwraca uwagę przyjęte w Projekcie rozwiązanie polegające na odejściu od powiązania wysokości kary pieniężnej z wysokością przychodu osiąganego przez podmiot zbiorowy. Rozwiązanie to umożliwi orzeczenie kary pieniężnej wobec podmiotu zbiorowego, nie wykazującego przychodu, a posiadającego majątek.

Podjęcie przez podmiot zbiorowy właściwych działań w tym zakresie umożliwi wykazanie dochowania przez niego należytej staranności, a co za tym idzie – wyłączenie jego ewentualnej odpowiedzialności karnej (nawet w razie popełnienia przestępstwa).

Projekt nie wskazuje konkretnych rozwiązań, jakie podmioty zbiorowe powinny wdrożyć w celu ograniczenia lub wyłączenia ewentualnej odpowiedzialności w związku z wejściem w życie Ustawy. W związku z tym każdy podmiot (w szczególności osoby prawne) powinien przeanalizować obszary swojej działalności, w których może istnieć ryzyko popełnienia przestępstwa, opracować i wdrożyć stosowne regulacje wewnętrzne i polityki oraz w należyty sposób ułożyć swoje relacje umowne z dostawcami lub podwykonawcami.

Przykładowe procedury, które mogą wymagać wprowadzenia przez podmioty zbiorowe, to kodeks postępowania, polityka przeciwdziałania korupcji, czy procedura zgłaszania nadużyć w organizacji.

Przedsiębiorcy już teraz powinni rozpocząć działania, aby odpowiednio zabezpieczyć się przed ewentualnymi konsekwencjami/sankcjami, które mogą zostać nałożone po wejściu w życie Ustawy.

Kancelaria KPMG D.Dobkowski wspiera swoich klientów w zakresie przeglądu obszarów działalności firmy i potencjalnych ryzyk powstania odpowiedzialności oraz dostosowania wewnętrznych polityk, procedur, procesów i dokumentów do nowych regulacji.

Oferujemy w szczególności kompleksowe doradztwo w zakresie:

  • identyfikacji ryzyk dla konkretnego podmiotu zbiorowego (organizacji) z punktu widzenia Ustawy (ryzyk popełnienia konkretnych przestępstw);
  • weryfikacji dotychczasowych procedur zarządzania zgodnością („compliance”) funkcjonujących w organizacji oraz zakresu i stopnia ich wdrożenia;
  • przygotowania nowych procedur, polityk czy procesów (w przypadku braku dotychczasowych) oraz propozycji ich skutecznego wdrożenia w organizacji;
  • weryfikacji postanowień umów zawartych i zawieranych przez organizację z jej podwykonawcami lub dostawcami, z uwzględnieniem zasad odpowiedzialności określonch w Projekcie;
  • dostosowanych do działalności konkretnej organizacji szkoleń dla pracowników i kadry zarządzającej, pomagających przygotować się do wymogów Ustawy;
  • bieżącej obsługi i analiz związanych z dostosowaniem działalności klienta do wymogów Ustawy.

Jeżeli moglibyśmy Państwu pomóc w powyższych kwestiach, uprzejmie prosimy o kontakt.