Koronawirus a umowy poddane prawu obcemu

Wpływ epidemii COVID-19 na możliwość wywiązania się ze zobowiązań kontraktowych odczuje prawdopodobnie każda firma.Sytuacja przedsiębiorcy może okazać się jednak dodatkowo skomplikowana w przypadku, gdy umowa poddana jest prawu obcemu lub z innych przyczyn istnieje możliwość, iż do skutków jej niewykonania zastosowanie będą miały przepisy prawa obcego.

Przygotowanie się do rozmów z wierzycielem lub sporu sądowego wymaga wówczas profesjonalnego przeanalizowania umowy z punktu widzenia przepisów prawa i ich sądowej wykładni w danym kraju.

Przygotuj się już teraz – analiza wiążących Cię umów

Jak już pisaliśmy, w warunkach obecnej epidemii wydaje się, że zachodzą przesłanki powoływania się na siłę wyższą (vis maior) lub do zastosowania istniejącej w polskim Kodeksie cywilnym klauzuli nadzwyczajnej zmiany stosunków (klauzula rebus sic stantibus). Przygotowując się do ewentualnych negocjacji lub sporów dotyczących umów trzeba jednak upewnić się, czy do umowy mają zastosowanie przepisy prawa polskiego, czy też być może została ona poddana prawu obcemu bądź z innych przyczyn do skutków jej niewykonania lub nienależytego wykonania będą miały zastosowania przepisy prawa obcego.

Należy mieć bowiem świadomość, iż poszczególne ustawodawstwa
i orzecznictwo zagraniczne mogą jednak przyjmować bardzo różne podejścia do tych instytucji prawnych. W związku z tym, w zależności od systemu prawnego, uchylenie się od skutków niewykonania lub nienależytego wykonania umowy ze względu na siłę wyższą czy też dokonanie sądowej modyfikacji postanowień kontraktu z powodu okoliczności „nieprzewidywalnych”, „nadzwyczajnych” może być w różnym zakresie dopuszczalne.

Ponadto, w konsekwencji także postanowienia takich umów mogą nawiązywać w swojej redakcji do przyjmowanego w danym kraju rozumienia i przesłanek stosowania tych klauzul.

Mając to na uwadze warto również sprawdzić w samej treści umowy, w jaki sposób została uregulowana odpowiedzialność stron za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania oraz ewentualna możliwość powoływania się wobec kontrahenta na okoliczności o charakterze siły wyższej, nadzwyczajne lub nieprzewidywalne.

Zwrócić uwagę należy, że w umowach w obrocie międzynarodowym dość często spotkać można klauzule, w których przedsiębiorca przyjmuje na siebie odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania również z powodu (ściśle określonych) okoliczności przypadkowych, a nawet za siłę wyższą. Istnieje też możliwość, iż w umowie dokonano zawężenia, a nawet całkowitego wyłączenia zastosowania siły wyższej w sposób dorozumiany, np. przez wskazanie, iż strony przyjmują na siebie wszelkie rodzaje ryzyk wynikające z zawieranej umowy.

Należy więc szczegółowo przeanalizować, czy postanowienia umowy nie wyłączają możliwości powołania się na klauzulę siły wyższej lub czy w inny sposób nie przyjęliśmy na siebie szerszej odpowiedzialności niż ta, która tradycyjnie obciąża strony umów, a jeśli tak, to czy postanowienia te można uznać za ważne.

Jeśli chodzi o klauzulę rebus sic stantibus to trzeba mieć także na uwadze, że sytuacja prawna przedsiębiorcy może bardzo się różnić w zależności od prawa, które ma zastosowanie do danej umowy. W poszczególnych obcych systemach prawnych jej zastosowanie może mieć różne podstawy i zakres zastosowania.
W niektórych krajach europejskich klauzula rebus sic stantibus jest co prawda przewidziana wprost w przepisach, jednak w zależności od kraju, nie tylko jej ustawowe przesłanki mogą być różnie ujęte, ale dodatkowo warunki jej stosowania w praktyce będą jeszcze zależały od wykładni przyjmowanej przez krajowe sądy najwyższe. Jednocześnie w innych jurysdykcjach dopuszczalność zastosowania klauzuli rebus sic stantibus nie ma podłoża w wyraźnym przepisie ustawy, ale została „wyinterpretowana” przez sądy z przepisów ogólnych o wykonaniu zobowiązań, warunki jej stosowania wynikają więc z orzecznictwa sądowego. Ponadto, należy także sprawdzić, czy w naszym kontrakcie zastosowanie klauzuli nadzwyczajnej zmiany stosunków nie zostało umownie wyłączone.

Warto także wspomnieć, że w przypadku umów w obrocie międzynarodowym, zgodnie z Zasadami Międzynarodowych Kontraktów Handlowych UNIDROIT, jest też możliwe, iż w samej umowie zawarte jest odpowiednie zastrzeżenie, przewidujące możliwość renegocjacji jej postanowień w przypadku wystąpienia okoliczności nieprzewidywalnych (tzw. klauzule hardship).

Jak możemy pomóc?

Nasza Kancelaria oferuje kompleksowe usługi doradcze w zakresie wszelkich aspektów prawa kontraktowego. Od wielu lat świadczymy specjalistyczną pomoc prawną w powyższym zakresie na rzecz największych krajowych i zagranicznych przedsiębiorców. Wspieramy również klientów w zakresie mediacji, postępowań arbitrażowych
i sporów sądowych.

Jako część globalnej sieci KPMG oferujemy kompleksowe analizy prawne także pod kątem obcych przepisów prawnych, przygotowywane przez wyspecjalizowanych prawników
z poszczególnych jurysdykcji europejskich i pozaeuropejskich.

Jeżeli są Państwo zainteresowani naszym wsparciem w powyższym zakresie lub mają jakiekolwiek pytania dotyczące Państwa sytuacji kontraktowej/prawnej w kontekście rozprzestrzeniania się koronawirusa, zapraszamy do kontaktu.