Jakie skutki dla przedsiębiorców będzie miał brexit?

Zakończenie okresu przejściowego i tymczasowe stosowanie postanowień wynegocjowanej 24 grudnia 2020 roku Umowy o handlu i współpracy pomiędzy Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem („Umowa stowarzyszeniowa”) spowoduje wiele zmian w relacjach gospodarczych pomiędzy Polską a Wielką Brytanią już od 1 stycznia 2021 roku. Jednocześnie nadal stosowana będzie łącząca obie strony Umowa o wystąpieniu z października 2019 r. Dlatego przedsiębiorcy powinni podjąć pilne działania w celu właściwego wykonywania nowych obowiązków oraz przygotować się na przejściowe trudności, związane z utratą przez Wielką Brytanię statusu państwa członkowskiego UE.

Dzięki zawartemu porozumieniu o utworzeniu strefy wolnego handlu możliwa będzie wymiana handlowa „bez ceł i ograniczeń ilościowych” dla wszystkich towarów, które są zgodne z odpowiednimi regułami pochodzenia. Skorzystanie z zerowych stawek celnych będzie wymagać udokumentowania pochodzenia celnego importowanych towarów. Konieczne będzie również rozliczenie podatków związanych z importem (VAT a niekiedy akcyzy). Ponadto nie zostaną z pewnością wyeliminowane wszystkie bariery pozataryfowe (NTB), wprowadzone zostaną deklaracje celne i kontrole graniczne, dotyczące zwłaszcza produktów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz towarów akcyzowych. Zmieni się także otoczenie prawne, w jakim będą działać polscy przedsiębiorcy, stąd konieczność dokonania przeglądu i wprowadzenia poprawek do umów zawartych z kontrahentami brytyjskimi.

Z punktu widzenia przedsiębiorców dokonane zmiany będą miały wpływ na ich współpracę z podmiotami z Wielkiej Brytanii oraz na działalność tam podejmowaną (zarówno w zakresie eksportu i importu towarów, świadczenia usług transgranicznych, jak i zakładania przedsiębiorstw) co najmniej w następujących dziedzinach:

  • zastąpienie prawa unijnego i czterech swobód, z których mogą korzystać przedsiębiorstwa unijne w całej UE przepisami nowej Umowy stowarzyszeniowej oraz zgodnymi z nią umowami bilateralnymi i przepisami krajowymi – dotyczy to wielu aspektów życia codziennego i prowadzenia działalności gospodarczej, np. kwestii podatkowych w ramach przeprowadzanych transakcji, świadczeń zdrowotnych, uznawania dyplomów i kwalifikacji zawodowych, odbywania studiów zagranicznych, przewozu osób i towarów, wymogów technicznych, jakie powinny spełniać towary, itp., stąd też zawarte przez przedsiębiorców umowy z kontrahentami brytyjskimi będą musiały zostać uaktualnione i dostosowane do nowych przepisów;
  • przepływy i przetwarzanie danych osobowych – od 1 stycznia 2021 r. Wielka Brytania będzie traktowana jak kraj trzeci, co wpłynie na procesy powierzania i udostępniania danych z udziałem podmiotów z Wielkiej Brytanii oraz treść zgód pobieranych od podmiotów danych; do obowiązków przedsiębiorców będzie należało zidentyfikowanie ról w procesach przetwarzania danych, dostosowanie umów powierzenia przetwarzania danych lub udostępnienia danych i stosowanie odpowiednich zabezpieczeń transferu danych osobowych do Wielkiej Brytanii jako kraju trzeciego; jednym z takich zabezpieczeń będzie mogła być adequacy decision, w razie jej przyjęcia;
  • znaki towarowe – od chwili wystąpienia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej zakres terytorialny unijnych znaków towarowych (EU trade mark) nie będzie już rozciągał się na terytorium Wielkiej Brytanii, przy czym znaki już zarejestrowane będą automatycznie objęte ochroną jako brytyjskie znaki krajowe (comparable UK trade mark); odnośnie znaków zgłoszonych, ale niezarejestrowanych jako unijny znak towarowy do końca 2020 roku będzie istniała możliwość uzyskania ochrony, co może wymagać podjęcia konkretnych działań przed brytyjskimi organami ochrony własności intelektualnej;
  • utrata ważności licencji lub zezwoleń wydanych na podstawie tzw. jednolitego paszportu europejskiego – zezwolenia lub licencje udzielone przez brytyjskie organy na podstawie tzw. jednolitego paszportu europejskiego nie będą już miały zastosowania w Polsce, co powoduje konieczność uzyskania odrębnych zezwoleń lub licencji zgodnie z przepisami krajowymi (kompletowanie dokumentacji, składanie wniosków, udział w postępowaniu administracyjnym); taka sama sytuacja może mieć miejsce w przypadku zezwoleń i licencji wydanych w Polsce i innych państwach członkowskich UE, honorowanych dotychczas w Wielkiej Brytanii;
  • transport lądowy – kierowcy jadący do Wielkiej Brytanii będą musieli stosować się do ograniczeń, nałożonych przez Umowę stowarzyszeniową oraz władze Wielkiej Brytanii, odnoszących się m.in. do przywozu lub wywozu określonych towarów lub zwierząt, wymaganej dokumentacji przewozowej i warunków pracy kierowców, czy możliwości wykonywania kabotażu; ewentualne opóźnienia w transporcie towarów, spowodowane brexitem, nie będą co do zasady uznawane za przypadek siły wyższej, co może powodować konieczność zapłaty kar umownych; tego typu opóźnienia nie będą również pokrywane z ubezpieczenia, zawartego przez przewoźnika lub dostawcę, chyba że umowy ubezpieczenia wyraźnie to przewidują;
  • transport lotniczy – w celu wykonywania transportu lotniczego na trasach pomiędzy Unią Europejską a Wielką Brytanią każda ze stron przyznałą przewoźnikom lotniczym drugiej strony prawo do wykonywania przelotu przez jej terytorium bez lądowania (pierwsza wolność lotnicza), zatrzymywania się na jej terytorium w celach niehandlowych (druga wolność lotnicza), lądowania dla swoich przewoźników lotniczych na terytorium drugiej strony w celu wykonywania regularnych i nieregularnych usług transportu lotniczego między dowolnymi punktami znajdującymi się na terytorium drugiej strony a dowolnymi punktami znajdującymi się na swoim terytorium (trzecia i czwarta wolność lotnicza); ponadto państwa członkowskie i Wielka Brytania będą mogły zawierać dwustronne porozumienia, na mocy których przyznają sobie prawo do lądowania na terytorium danego państwa członkowskiego lub Wielkiej Brytanii w celu wykonywania regularnych i nieregularnych usług transportu lotniczego towarów między dowolnymi punktami znajdującymi się na terytorium państwa członkowskiego/Wielkiej Brytanii a dowolnymi punktami znajdującymi się w państwie trzecim (piąta wolność lotnicza);
  • ubezpieczenia – w przypadku gdy polisa ubezpieczeniowa ograniczona jest terytorialnie do państw UE, ochrona ubezpieczeniowa nie będzie miała zastosowania do zdarzeń zaistniałych na terytorium Wielkiej Brytanii; konieczne będzie wykupienie dodatkowego ubezpieczenia, obejmującego terytorium Zjednoczonego Królestwa;
  • zezwolenia na działalność firm z Wielkiej Brytanii w Polsce oraz polskich firm w Wielkiej Brytanii – obowiązywanie unijnych przepisów dotyczących swobody przepływu kapitału i zakładania przedsiębiorstw, dotychczas stosowanych w relacjach polsko-brytyjskich, zostanie ograniczone; trzeba będzie stosować przepisy krajowe (z uwzględnieniem postanowień Umowy stowarzyszeniowej), w tym – w niektórych przypadkach – przejść proces uzyskania zezwolenia;
  • świadczenie usług transgranicznych przez polskie firmy w Wielkiej Brytanii oraz brytyjskie firmy w Polsce – unijne reguły dotyczące swobody przepływu usług stosowane dotychczas w ramach przepisów prawa UE przestaną obowiązywać; trzeba będzie stosować przepisy krajowe (z uwzględnieniem postanowień Umowy stowarzyszeniowej), w tym – w przypadku usług wymagających kwalifikacji zawodowych – wykazać się podsiadaniem takich kwalifikacji, uznanych przez państwo przyjmujące;
  • polscy pracownicy w Wielkiej Brytanii lub brytyjscy pracownicy w Polsce – zastosowanie znajdą postanowienia Umowy stowarzyszeniowej, w szczególności Protokół dotyczący Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego, oraz przepisy odpowiednio Polski i Wielkiej Brytanii dotyczące ubezpieczeń społecznych czy wypłaty emerytur i rent, jak również zezwoleń na pracę czy delegowania pracowników; pracodawcy będą musieli ustalić, w jakim państwie pracownicy podlegają stosownym składkom na ubezpieczenia społeczne; może się to wiązać z modyfikacjami kontraktów lub umów o pracę; w niektórych przypadkach zastosowanie mogą mieć także w dalszym ciągu postanowienia Umowy o wystąpieniu;
  • produkty lecznicze i wyroby medyczne – Umowa stowarzyszeniowa zapewnia wprawdzie uznawanie wyników inspekcji miejsc wytwarzania produktów leczniczych w zakresie ich zgodności z wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania (GMP – Good Manufacturing Practice), jednakże sam proces dopuszczania produktów leczniczych oraz ich dystrybucji wymaga dostosowania się do nowej sytuacji, w tym chociażby poprzez zmianą siedziby podmiotu odpowiedzialnego (MAH – Marketing Authorisation Holder), zmianę lokalizacji osoby odpowiedzialnej za Pharmacovigilance, czy wymóg uzyskania zezwoleń importowych; ponadto przedsiębiorcy, którzy do tej pory wprowadzali do obrotu w Polsce wyroby medyczne z Wielkiej Brytanii jako dystrybutorzy, teraz przyjmą na siebie funkcję importerów, a co za tym idzie będą zmuszeni wypełniać dodatkowe obowiązki administracyjne; brexit oznacza również, iż certyfikaty wydane dla wyrobów medycznych przez jednostki notyfikowane z Wielkiej Brytanii nie będą już uznawane w UE;
  • postępowania sądowe – brak stosowania przepisów unijnych może mieć wpływ na właściwość sądów lub stosowane prawo; można zabezpieczyć się przed ewentualnością rozpoznawania sporu przez sądem brytyjskim poprzez odpowiednie postanowienia umowne, o ile przepisy krajowe przewidują taką możliwość;
  • podróżowanie do i z Wielkiej Brytanii – podróżowanie będzie się odbywało jak do państwa trzeciego, a od 1 października 2021 r. podróżujący do Wielkiej Brytanii będą musieli okazać paszport; w niektórych przypadkach konieczne będzie uzyskanie wizy.

W związku z powyższym w prowadzonej działalności warto uwzględnić fakt, że mimo zawarcia Umowy stowarzyszeniowej, negatywne konsekwencje brexitu są nieuniknione a dokonane zmiany mogą mieć wpływ na Państwa działalność.

Jeżeli są Państwo zainteresowani tym tematem lub konkretnym zagadnieniem związanym z brexitem, zapraszamy do kontaktu.